Esperanta Ligilo
Oficiala organo de la Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE)
Numero 1 Januaro 2026
Enhavtabelo
Pri IKBE 2026.
Pri kio vi legos ĉi-numere.
Vizito al William Auld.
Notoj por mia biografionto.
Jen Vilĉjo Auld, poet' konscia (rimportreto).
Anna (poemo).
Pri IKBE
2026.
En sia lasta
kunveno, la 11-an de januaro, la estraro
de LIBE decidis
ne okazigi la ĉi-jaran IKBE-on.
La decido
estis malfacila, sed la nombro de aliĝintoj estis tiom malgranda,
ke ĝi ne pravigis la necesajn zorgojn kaj
elspezojn por la aranĝo.
Danke al la
komprenemo de la estrino de la hotelo kie nia kongreso
estus devinta okazi, la nuligo havis kostojn nek por
la organizontoj nek
por nia asocio.
Restas nun
decidi, kion ni faru por oferti al niaj samideanoj la
eblecon iel renkontiĝi por pridiskuti niajn
komunajn problemojn kaj projektojn
kaj por starigi aŭ konfirmi la amikajn rilatojn
kiuj ĉiam karakterizis
nian komunumon.
Pri kio vi
legos ĉi-numere
Per simpla,
rapida tralego de la enhavtabelo vi tuj rimarkos, ke la
nuna numero de nia revuo estas dediĉita al
William Auld. Li mortis
antaŭ 20 jaroj, sed mi konfesu, ke tiun celebron
kaŭzis ne tiu datreveno
(fakte li mortis en septembro), sed precipe la fakto
ke, pro tute
banalaj sed multnombraj kunkaŭzoj la manuskripto
de la revuo riskas
pretiĝi tro malfrue; pli bone do utiligi jam
pretan materialon el "La brita esperantisto"!
Sed atentu! la
materialo estas vere interesa, ne nur pro la graveco
de la pritraktata persono kiel poeto, sed ankaŭ
pro lia klara engaĝiĝo
por paco kaj justeco ĝenerale, kaj pro lia
defendo, ene de la movado,
de la fundamento de la lingvo kaj la batalo kontraŭ la senbrida
enkonduko de neologismoj minacanta ĝian tutmondan
kompreneblecon.
Vivo
kaj verko
WILLIAM AULD naskiĝis en Anglujo, kaj pasigis tie
la unuajn naŭ vivojarojn, kiuj
devus esti la plej impresiĝemaj. Tamen li estas
skoto, kaj insistas pri tiu fakto.
Dum la plej granda parto de sia licea studado li
ĝenerale portadis kilton.
Tiaĵojn mi konstatis, inter aliaj faktoj
paradoksaj aŭ interesaj, dum mia dua
vizito al Auld, de la 14a ĝis la 18a de
aŭgusto 1992.
Tio sekvis mult jarajn korespondadon kaj interrilatojn
poetfratajn.
Kio sekvas ne donas kompletan bildon pri la granda
poeto, sed baziĝas sur notoj
kiujn mi faris dum tiuj kvin tagoj. Estonta biografo
aŭ literaturisto espereble tion trovos utila.
- Gastemeco.
Auld venis por mi al busostacio en Stirling kaj
aŭte transportis nin hejmen al Dollar,
kie min gastame akceptis ankaŭ Meta, lia afabla
edzino, la sola alia esperantisto de
tiu urbo. Jam 19 jarojn ili loĝis tie, apud
Harviestoun Road, la urba ĉefstrato, en
ŝton domo pli ol centjara.
Laŭ sia origino en la lingvo normandfranca, la
urbo nomo signifas Doloro. Ĝi kuŝas ĉe la enirejo al la
Altolando, kies montetoj komenciĝas tuj
malantaŭ la domo de Auld.
Tra la urbo fluas rivereto, nomata Burn of Sorrows (la
Burno de Malĝojoj). Ambaŭ nomoj
sugestas la suferplenan historion de la skotoj.
Preskaŭ najbaro de Auld, tiutempe ankoraŭ
vivanta, estis Albert Goodheir,
alia grava poeto de Esperanto. Li alveturis
aŭtomobile el Coatbridge, antaŭurbo de
Edinburgo, kun Phyllis, sia edzino sudafrika.
Ekzistas foto de ni tri poetoamikoj en momento de
ĝojo sidantaj kune sur sofo
en la Aulda salono. Tiu ĉambrego estas
biblioteko kun ok bretoj longaj kaj altaj,
sur kiuj staras pli ol 4 000 volumoj. Ĉar
ĝin kunmetis tia korifeo, ĝi estas unu el la
plej gravaj literaturkolektoj en nia lingvo kaj
espereble ie supervivos kiel tutaĵo (1).
- Familia
fono.
Auld naskiĝis la 6an de Novembro, 1924, en
Erith, urbo en suda Anglujo, kie li
ankaŭ dum du jaroj vizitis la elementan lernejon.
Liaj gepatroj tamen ambaŭ
devenis el Skotlando, kaj kun li reiris al ĝi en
1933.
Ĉe la patra flanko Auld havas devenon laboristan.
La avo estis, dum parto de sia
vivo, profesia soldato, kun la rango de
ĉefserĝento en konata skota regimento.
Lapraavino, kreskinte sur unu el la plej malgrandaj skotaj insuloj, parolis denaske
nur
la gaelan. Ŝi transloĝiĝis al Glasgovo
por labori kiel servistino, kaj tie lernis la
anglan. Ŝi atingis la aĝon 101 jaroj, kaj
sekve Auld ŝin konis: li rememoris, ke ŝi
povis facile ŝanĝi la parolatan lingvon, kaj
ke mirigis lin jun aĝe, ke ŝi kapablas pensi
en lingvo alia ol la angla. Maljuna Auld supozis, ke
ĝuste tio vekis sian intereson
pri lingvoj.
La patro, George Auld,
estis konstruinĝeniero, kiu okupiĝis pri mineja maŝinaro.
Ĉe la naskiĝo de la estonta poeto, tiu viro
kun vigla spirito havis 30 jarojn.
Aktorema, li verkis multajn versaĵojn en la angla
kaj ofte ankaŭ en la skota, kiujn li
deklamis publike. Unu el liaj donacoj al la filo estis
ludila teatro. Li krome kuraĝigis
la junan Vilĉjon prezenti teatraĵojn.
Serioze vundite en la kapo dum la unua mond milito,
George Auld parte perdis
sian vid kapablon. Li mortis en 1962. Ekde tiam, laŭ Meta, la haroj de William
rapide
blankiĝis, kvankam li havis nur 38 jarojn.
La patrino de Auld, Minnie, estis samaĝa kiel la
edzo, sed alifona. Ŝiaj antaŭuloj estis nek gaelaj nek proletaj,
sed mezklasaj. Kiel la edzo, ŝi posedis talenton
pri vortoj. Ŝi multe influis la filon kaj inter alie
instruis al li, ke estas maldelikate paroli pri mono.
Ŝi mortis en 1978, 84jara.
La denaska lingvo de Auld estas la angla, kiun li
ankoraŭ preferas en la
familia situacio — kvankam kun la patrino li komunikis
per la skota kiel lingvo intima.
Ankoraŭ ekzistas sonbendo en kiu li parolas
ĝin. Sed kun bedaŭro li vidis la
skotan formortanta dum lia vivotempo. La gaelan de iuj
siaj antaŭuloj li povis
maksimume nur admiri, ĉar li neniam lernis
ĝin.
- Sinteno al
la angla.
Mi esprimis la opinion, ke eble la skotoj konsistigas
popolon aŭ genton interne de
la brita nacio; sed tion li forte malakceptis.
«Ne!" li emfazis. «Estas la skota nacio",
sed ne en senco simplisma, tiel ke li
kontraŭas la ekspluaton de tiu fakto fare de
politikistoj. Ĉe tio
kaj ankaŭ alikuntekste mi provis plu paroli pri
la politiko, sed pliajn diskutojn li rifuzis, ĉar la temo
lin tedis. Ja evidentiĝis, ke li malaprobas la
privatigan politikon de la tiama registaro.
Li cetere opiniis, ke en Britujo grandaparte malaperis
ĉe la Laborista
Partio la vera socialismo. Prak tike ĝi akceptis
la kapitalismon.
Sur la trotuaro Auld neformale kaj amike salutis la
samurbanojn laŭ maniero
kiu min mirigis, ĵus venintan el Anglujo, kie la
homoj ŝajnis pli fermitaj kontraŭ
membroj de la ĝenerala publiko. Lia temperamento
min iom pensigis pri mia
propra gento en SudAfriko, kiun cetere influis la
presbiterianaj pastroj el Skotlando, foje importitaj kun la motivo angligi
la burojn – vane, ĉar ili pleje mem buriĝis.
La skota nacio supervivis la malaperon de kaj la gaela
kaj la skota. Tamen por
Auld la angla estas pli ol komunikilo praktika; ĝi estas lia gepatra lingvo. Tial li ne
povas ne senti sin forte ligita al ĝi ankaŭ
emocie.
Tion pruvas la fakto, ke lin iufoje kolerigas fremduloj
ĝin fuŝantaj. En tiuj
momentoj li devas bridi sin. Eĉ pli lin kolerigas
fremdlingvulo, kiu aŭdacas korekti
lian uzon de la angla.
Sed en kiu lingvo li verku?
Pro la historio de sia lando li ĉiam havis fundamentan emon forpuŝi ĉion
anglan,
malgraŭ sia anglalingveco. Krome li trovis
ĝenerale enuiga la poezion verkitan en tiu
lingvo post la Dua Mondmilito kaj eĉ dubis pri
ĝia estonteco.
Grava faktoro, kiu tion influis, estis, laŭ li,
ke la angloj perdis sian senton de supereco,
akiritan pro la posedo de granda imperio, nun eksa.
Ĉiteme li aludis sian «Rekviemo por la
angla poezio», aperintan jam en Kvaropo
(1952).
-
«Mistakso".
Dum 1987 ĝiaj asertoj provokis fortan proteston
de Marjorie Boulton en ŝia eseo
«Nacilingvaj literaturaj influoj sur la poemoj de
William Auld" (En barko senpilota:
plena originala poemaro, p. 98–99).
Ŝi konsideris la poemon kiel «eksterordinare
mistaksan kaj eĉ misinforman",
atribuante ĝin al juneca netoleremo kaj ioma
nescio ĉe la Auld de antaŭ tridek kvin jaroj.
Sed jen en 1992, kvin jarojn post ŝia reago, li
reesprimis proksimume la samon.
Tiam li ne plu estis juna, kaj certe ne malscia. Li
intertempe eĉ magistriĝis pri la angla literaturo kaj
ĝin instruadis multajn jarojn. Kiu el ili
pravis?
Nu, ja ne mortis la angla poezio. Sed estas melankolia
fakto, ke ofte – eble ĉiam
– la kolapson de civito aŭ lando kiel
superpotenco sekvas ŝrumpo kultura,
kio sin
montras interalie per la poezio. Boulton menciis
diversajn poetojn, kiuj ankoraŭ
inde pluportis la anglalingvan torĉon en 1952,
kiam aperis la Aulda Rekviemo.
Ŝia reago ja estis trafa; tamen nun, jam
preskaŭ duonjarcenton poste, oni povus
deman di: ĉu tiujn sekvis aliaj samstaturaj?
Ĉiu el ili ja naskiĝis konsiderindan tempon
antaŭ la dua mondmilito.
Tial, laŭ la nuna perspektivo, iliaj poemoj ofte
bonaj
eble konsistigas nur postrikolton el forpasinta
generacio. Unu el la plej belaj poeziaĵoj
fare de Spender estas elegio memore al W. B. Yeats,
verkita sur la sojlo de tiu
milito, kies sekvoj likvidis la britan imperion.
Parenteze, Anglujo mem ne liveris al la mondo poeton
vere atutan post la morto de William Wordsworth en 1850, do antaŭ
150 jaroj. La gigantoj de la dudeka jarcento estis W.
B. Yeats kaj T. S. Eliot. Kvankam
angla lingvaj, nek unu nek la alia estis anglo, sed
respektive irlandano kaj usonano.
Jes, ankaŭ Eliot formiĝis kiel
transmarulo, malgraŭ sia posta
engreftiĝo en Londono kiel surogata anglo!
La gordian nodon de la verkista lingvo Auld
ĉiukaze tranĉis per Esperanto. Kaj ĝi
gravas por li ne nur pro la verkado. Kiel li tion
esprimas, la internacia lingvo antaŭ
ĉio ebligis kontakton kun elstaraj, interesaj
mensoj – «mirindaj homoj",
li ilin nomis – kaj per ili li povis eskapi el la
kaptilo de la naciaj lingvoj, kiu tro limigas
la medion de la vivindo.
- Malkovras
esperanton.
Post la reveno de la familio al Skotlando en 1933,
Auld dum unu jaro vizitis
Shaw lands Academy en Glasgovo. Du jarojn poste li
transiris al la samurba Mosspark
School, kiun li forlasis en 1936, gajninte stipendion
cele al studo ĉe gim nazio.
Cetere, tion siatempe gajnis ankaŭ lia patro,
samaĝa.
Auld eniris privatan lernejon por knaboj, Allan Glen’s
School, ankaŭ en Glasgovo.
En ĝi li pasigis tri jarojn. Aparte plaĉis
al li lerni lingvojn, sed oni permesis
al li studi apud la angla nur unu plian. Temis pri
Latino, kiun Auld ŝategis kaj
finstudis dum pluraj jaroj ĝis la
abiturientiĝo.
Do li jam frue konatiĝis kun riĉa kulturo
nebrita. Kiel lernejano li
havis tre bonan kapon, sed ankaŭ ekster la klas
ĉambro li prosperis: en 1937 kaj 1939
li fariĝis, por du aĝkategorioj, la
sportĉampiono de Allan Glen’s School.
La jaro 1937 tre gravis por Auld. Li tiam
flankenŝovis sian kristanecon por
fariĝi ateisto, kaj ankaŭ la unuan fojon
renkontis la internacian lingvon.
La protestantan religion li heredis denaske, de la patrino pli ol de la patro, sed
malgraŭ sia propra kredo, ili ne klopodis
malhelpi lin en tiu lia decido.
Pri Esperanto Auld akiris informojn per libro por
skoltoj en biblioteko en
Glasgovo. En ĝi li trovis la skoltajn regularon
kaj promeson prezentitajn en la
internacia lingvo. Samloke troviĝis libroj pri
ĝi. Tiu lingvo ŝajnas al li «tute natura
kaj racia. ‹Ho, oni ja kreis neŭtralan lingvon
por solvi la lingvo problemon",
lirememoris. Al la skoltestro li demandis, ĉu li
ion scias pri Esperanto. Responde la
estro donacis al li ekzempleron de "Step by
Ste" p de M. C. Butler, kiun Auld ankoraŭ
konsideras la plej bona kaj la plej fidinda lernolibro
por anglalingvanoj.
Li studis aŭtodidakte sed ankoraŭ ne aktivis
verkiste, havante nur 13 jarojn.
Kiam ekflagris la dua mondmilito, oni fermis Allan
Glen’s School, kie Auld estis lernejano.
La familio transloĝiĝis al
HelensburghonClyde, dudek mejlojn okcidente de Glasgovo,
kie li eniris gimnazion, Hermitage School, ekde
novembro 1939.
Tie li renkontis John Francis, naskiĝintan
samjare sed pro la februara
enmondiĝo troviĝantan en pli alta lernojaro.
La nova amiko, enamiĝinte al vakeraj rakontoj,
interesiĝis pri la hispana kaj
proponis, ke ankaŭ Auld ĝin ekstudu. Venis
la respondo, ke li ja faros, se Francis
unue gustumos Esperanton kaj ĝin ne ŝatos.
Francis tra la sekvaj jardekoj fariĝis
unu el la plej gravaj kontribuantoj al la Esperanta
literaturo; Auld, kontraste, ne lernis la hispanan.
Tie Auld devis elekti specialistiĝon. Li fiaskis
rilate la sciencajn fakojn de la
antaŭaj tri jaroj, krom matematiko. Liaj stud
objektoj sekve estis la angla,
matematiko (kiu ne interesis lin), historio (kiun li
tre ŝatis), la franca kaj arto (en kiu li
montris nur malgrandan talenton, kvankam sufiĉan por abiturientiĝo).
Antaŭ sia veno al Hermitage School, Auld ne estis
lerninta la francan, sed oni permesis al li
fari tion hejme dum du monatoj. Tiam li kapablis eniri
la 4an jaron de la gimnazio!
Tiun ĉi lingvon li poste funde elstudis. Do Auld
bone posedas la anglan,
Latinon kaj la francan, tri lingvojn kun grandaj
literaturoj, bona heredaĵo por
estonta verkisto.
Pri poeto oni stereotipe atendus, ke lerneje li brilis
kaj interesiĝis pri almenaŭ
iuj aferoj kulturaj. Tio ja validis por Auld, kiu
studis tre facile kaj ankaŭ iom aktoris,
en kio cetere postefikis la influo de la patro. Tamen
li eĉ pli elstaris sur alia
tereno: denove li fariĝis la sporta ĉampiono
de sia lernejo en 1942.
Li venkis en preskaŭ ĉio: piedpilkado, la
altaj saltoj, la longaj saltoj, la hurdokurado,
la vetkuroj de 100 kaj de 220 jardoj. Nur en la
duonmejla kurado venkis iu alia.
Auld do estis junulo tre atleta, kio iom ete pensigas
pri John Keats,
kvankam ĉi tiu estis korpe malgranda. La skoto
fariĝis preskaŭ sesfutalta, do staris
ĉirkaŭ 1,80 metrojn de la pied plandoj
ĝis la kaposupro.
Krom tio, li estis bel trajta. Kredeble lin do admiris
ne malmultaj kunlernantinoj, el kiuj
unu,
Meta Stewart, estis ludonta gravan rolon en lia posta
vivo.
- Aviadisto.
Dum la lastaj du jaroj ĉe Hermitage, Auld
partoprenis en la aktivaĵoj de Air Training
Corps, prepare al aviadista kariero. Li finis sian mezlernejan periodon en junio
1942. Samjare li studentiĝis en la Universitato
de Glasgovo, ĉe kiu ne ek zistis la
grado BA, sed jaMA kvarjara. La ĉeftemo de Auld estis la anglaj
lingvo kaj literaturo.
Denove li montriĝis tre bona studento, sed povis tiustadie resti ĉe la
universitato nur ses monatojn, ĉar forvokis lin la dua mondmilito.
Efektive, jam en novembro 1942 li aliĝis al la
flug armeo,
kadre de University Training Corps, atingante la rangon kaporalo.
La 1an de julio 1943 Auld foriris por ses monatoj da
trejnado plentempa en la
brita aerarmeo. Dum la unuaj ses semajnoj li spertis
bazan soldatiĝon ĉe Stratford
onAvon, la naskiĝurbo de Ŝekspiro. Poste li
devis en Manĉestro atendi lokon en la
fluglernejo de Birmingamo, kien li baldaŭ
vojaĝis vagonare. Krom aliaj instruoj, li
flugis 12 horojn, el kiuj ses tutsole.
La flugadon li trovis «nepriskribeble bela! Ĝi
estis simple miraklo."
Fine de tiuj flugohoroj oni decidis kion la koncernulo
faru en la aerarmeo.
Post sia baza trejnado, Auld deziris flugigi
bombaviadilon; ĉar li ŝatis esti membro de teamo.
Sed la instruisto dekretis: «Ne! Ne! Ne! Vi estas
piloto!"
Sekve, en decembro 1943, oni lin sendis ŝipe tra
la Ruĝa Maro al Durbano, SudAfriko.
El tiu lando li vojaĝis norden por plia instruado
kaj spertiĝo al fluglernejo
ekster Bulawayo, Rodezio, kaj samlande ankaŭ al
alia inter la montoj apud Gwelo.
Fine de tiu trejnado li fariĝis pilota oficiro.
Post tiu kurso en suda Afriko, unu el kvindek novaj
pilotoj, Auld sin anoncis
kiel volontulo por iĝi skoltpiloto en la armeo.
Tiucele oni lin sendis al Palestino,
por speciala trejnado rilate tre altajn flugojn kiel
fotospionon. Poste li deĵoris
kun Eskadro 680, pasigante la ceteran militon
interalie en Egiptujo, Palestino,
Irako kaj Irano. Fine li promociiĝis al la rango
flug leŭtenanto, kio egalas kapitanecon.
Dum sia tempo en la aerarmeo, Auld daŭre
partoprenis en sportaĵoj.
Li vetkuris, ludis futbalon kaj boksis.
- Poezias
aliulasperte.
Ĉe la Egipta flughaveno li ankaŭ iom aktivis
por Esperanto, instruante ĝin al
unudu aliaj homoj. Li do ne tute neglektis la
universalan lingvon; tra la militojaroj li
ĉien kunportis la lernolibron de Butler kaj la
Edinburgan Poŝvortaron.
El Egiptujo li ankaŭ skribis al la Brita
Esperantista Asocio kaj ricevis el ties biblioteko la
unuajn tri librojn: Tragedio de l’ homo, Infero kaj La
vojo returne.
Per ili Auld malkovris Esperanton kiel lingvon maturan
kaj ĉiel taŭgan por la poezio.
Koncerne lian pilotecon, multaj legantoj konas kaj
ŝatas «La Perfidita Juno",
kun la deklaro:
Pro mia kredo mi buĉadi lernis,
kaj multajn homajn vivojn mi ekstermis
(aŭ mi supozas tion: mi ne vidis.
En alto mi aeroplanon gvidis,
kiu bombegojn portis en la ventro,
kaj vomis morton al la urbocentro ...)."
Per tiu verko Auld ŝajne rakontas ion el la
propra sperto. Tamen li nur volis, sed
efektive neniam povis, gvidi bomb aviadilon.
Anstataŭe li fariĝis piloto de Spitfire kaj
fotospiono, farante laboron danĝeran;
sed, laŭ propra deklaro al mi, li neniam pafis
kontraŭ malamiko, kvankam tiu cele li ja ekzercis sin.
La poemo do ne estas biografia. Aliflanke ĝi ja
vortigas la
sperton kaj trompitecon de multaj junuloj en tiu
generacio kiuj defendis sian landon
eĉ per agoj teruraj, sed ne al sia propra
avantaĝo. Cetere, «La Perfidita Juno"
supozeble ion ŝuldas al fama angla poemo de W. B.
Yeats,
«An Irish Airman Foresees His Death".
Auld avertis, ke lia vivo kaj verko tanĝas nur
malofte (eble en nur dek
poemoj, el kiuj du koncernis la flugadon). Forta
subteno por tiu ideo estas la fakto,
ke en lia poezio ne abundas bildoj pri la
sportaĵoj, malgraŭ tio, ke li dediĉis al ili
multe da atento kaj amo.
- Verkegemulo.
En novembro 1946 Auld revenis el la Mezoriento al
Britujo.
Oni lin lokis en la nordo de Anglujo, kie li denove
konatiĝis kun Meta Stewart, tiam flegistino.
Iam lia samlernejanino ĉe Hermitage, ŝi
intertempe ĉarme plenkreskuliĝis kaj tiam tre
kaptis lian atenton. Baldaŭ li povis viziti
ŝin dum ĉiu semajnfino.
Post sep pluaj monatoj, la 30an de junio 1947, Auld
liberiĝis el la aerarmeo,
post kvarjara servo plentempa. Samjare, en septembro,
li fianĉiĝis kun Meta, kaj
ankaŭ reiris al la Universitato de Glasgovo, por
kompletigi sian MAdiplomon pri la anglaj literaturo kaj lingvo,
interrompitan de la milito. Liaj kromfakoj estis la
skotaj historio kaj literaturo,
la franca, morala filozofio, kaj moderna historio de
post la unua franca revolucio.
Ĉe la universitato, li daŭrigis sian
sportadon, enirante la unuan piedpilkadistan teamon.
Interalie li partoprenis en Scottish AmateurLeague. Li
futbalis ĝis en sia 35a jaro.
Tiu sporto fariĝis lia ĉefa. Sed ekde 1947
lin obsedis ankaŭ plia
amo eĉ pli granda: la originala Esperanto-poezio,
al kiu li komencis kontribui per propra verkado.
Tiutempe li interrilatiĝis literature kun tri
siaj samlandanoj, John Francis,
John Dinwoodie kaj Reto Rossetti. Kune kun tiuj
poetoj, Auld ekkreis la Skotan Skolon, novan
poezian
centron por la esperantismo.
La jaro 1952, kiam Auld havis 28 jarojn, estis por li,
kiel por nia kulturo, ege grava.
Li magistriĝis kaj sekve forlasis la
universitaton, li edzinigis Meta
kaj komencis instrui la anglan sen faka diplomo
ĉe la mezlernejo de Johnstone, kie oni pagis lin
laŭtage. En tiu urbo li ankaŭ
unuafoje akiris propran domon. Sed 1952 gravegis
ankaŭ ĉar tiam li debutis libroforme en Kvaropo,
per sia «Spiro de l’ pasio".
Per tiu ĉi libro Juan Régulo Pérez
lanĉis sian grandiozan eldonejon Stafeto.
Ekde tiam Auld okupiĝis ĉefe pri du aferoj:
la instruado kaj la internacia lingvo.
Koncerne la instruistan karieron, li de komence
ŝatis la laboron kaj bone rilatis
kun la gejunuloj, sen disciplinaj problemoj. En siaj
liberaj horoj Auld, laŭ Meta kaj la
filo Roy, dediĉis sian vivon al Esperanto.
Ŝi rakontis, ke eĉ dum la mielmonato, li
kunprenis porteblan skribmaŝinon!
Tra la jaroj li elspezis multe da mono por Esperanto,
ekzemple per telefonado; sed li
absolute rifuzis akcepti mon donacojn por kompensi
lin. La sugeston li eĉ ne volis toleri.
Sensacie evoluis la poeta kariero de Auld. Nur kvar
jarojn post lia debuto per
«Spiro de l’ pasio", aperis lia majstroverko,
"La infana raso" (1956).
Denove post kvar jaroj sekvis "Unufingraj Melodioj"
(1960).
Dum tiuj ok jaroj li plene maturiĝis kiel poeto
originala kaj plimalpli restis ĉe
tiu nivelo dum aldona periodo simil longa,
almenaŭ ĝis la apero de "Humoroj" (1969).
De la Budapeŝta Skolo Auld ricevis lingvon poezie
riĉan, inkluzive de tiel
nomataj neologismoj. Malgraŭe, li ĉi tion
fruktuzis konservative. Mem li neniam
enkondukis neologismon kaj precipe kontraŭas la emon forigi la prefikson
"mal".
Sevortoj neoficialaj jam establiĝis per uzateco,
li ilin akceptis sed proponojn
apriorajn rifuzas. Ĉirilate li atentigis, ke en
establita lingvo kiel la angla oni ne
diskute proponas sed simple ekuzas vortojn. Estas
laŭ li eraro supozi, ke vorto
kunmetita per si mem montriĝas malpli trafa
aŭ bela ol formo radika. Ĉio dependas
de la maniero laŭ kiu oni uzas la
lingvomaterialon.
Ekzemple, por li tre belas la kunmetaĵo
"malgaja" en «nia malgaja amindumo".
Li do havas respekton por verkisto kiel Karolo
Piĉ, sed ne por ties klopodoj refari
Esperanton de ekstere. Li kredas, ke oni evitu nenecesajn
komplikaĵojn, interalie
pro la bezonoj de azianoj.
- Konsternis
Kalocsay.
Auld agnoskas la geniecon de Kalocsay, kiu frue
inspiris lin.
Aliflanke li seniluziiĝis pri certaj aspektoj de
la budapeŝtano, konsiderante lin homo
iurilate senprincipa. Ekzemple, en la tridekaj
jaroj tiu tradukis verkon de Mussolini,
sed post la Dua Mondmilito elverŝis laŭdan
poemon pri Stalino.
Laŭ Auld, li estis burĝo kiu adaptis sian
politikon oportunisme.
La kaloĉaja verkmaniero tre diferencis de tiu de
Auld, precipe koncerne la poluradon.
La hungaro neniam ĉesis refari siajn
tekstojn, dum la skoto nenion reviziis.
Iujn poemojn ĉi tiu eĉ verkis rekte sur la
skribmaŝino. La kre procezo estas afero
mistera kaj individua, sed bedaŭrinde Kalocsay
sin ne limigis al siaj propraj
verkoj. Ankaŭ aliulajn poeziaĵojn, senditajn al li por aperigo, li provis
plibonigi,
kvankam ne ĉiam sukcese. Tiupunkte mi
interrompis: «Jes, ankaŭ iujn miajn li modifis antaŭ aperigo en
Hungara Vivo."
Tiu kutimo modifi aliulajn poemojn tre konsternis
Auld. Ekzemple, por
"Esperanta Antologio", li transprenis la
version de Adamson laŭ "Dekdu poetoj".
Poste Régulo Pérez decidis, ke aperu
tuta libro kun la poemoj de tiu
verkisto, kiujn liveris Kalocsay. Baldaŭ Auld
rimarkis, ke Kalocsay
ŝanĝis la tekstojn de eroj jam aperintaj en
"Dekdu poetoj".
Li protestis. La budapeŝtano respondis, ke
eĉ antaŭe, por "Dekdu poetoj", li ŝanĝis la
originajn tekstojn de Adamson.
Alia malbona flanko de la kaloĉaja respektomanko
por aliulaj
verkoj estas, ke ofte liaj modifoj fuŝas la
tekstojn, malpli valorigante ilin.
Pri la poemoj de Kalocsay mem, notendas, ke la eroj
aperintaj en la
"Esperanta Antologio" estas laŭ lia
propra elekto – pri kiu li insistis – kaj ne ĉiam laŭ
la ŝato de Auld.
Mi scivolis kial, post certa stadio, la
budapeŝtano ne plu verkis originale sed
sin plene dediĉis al la tradukado, kaj eĉ
insistis pri ĝia supereco.
Laŭ Auld la klarigo estas, ke Kalocsay simple ne
plu havis ion por diri.
«Tiel okazas rilate al multaj poetoj."
- Kariero.
Baldaŭ post la publikigo de "La infana
raso", Auld en 1956 refariĝis studento ĉe
instruista seminario, Jordanhill Training College, por
unujara kurso.
Li diplomiĝis kun duobla kvalifiko instrui kaj la
lingvon kaj la literaturon anglajn.
Tiam bone prosperis lia kariero en la lernejoj.
Ekde 1957 ĝis 1960 li instruis en West School
ĉe Paisley.
Post tiuj tri jaroj, li petskribis kaj akiris postenon
de ĉefinstruisto (fakestro pri la
angla)
en Grange School, Alloa. Tie oni ankaŭ havigis domon por lia
familio, kiu intertempe
kreskis per la naskiĝo de du infanoj: Judith
(1954) kaj Roy (1956).
Alloa situas nur ok mejlojn for de Dollar.
En 1963 Auld aĉetis la nunan domon en
Dollar. Tamen li daŭre laboris en
Alloa,
kies lernejo en 1965 unuiĝis kun Forebraes School
de Dollar.
La rezultan lernejon en Alloa oni nomis Lornshill
Academy, kiu intertempe fariĝis unu
el la plej prestiĝaj
liceoj de Skotlando. Per interna promocio, Auld
fariĝis unu el du viclernejestroj.
Dum siaj lastaj dek jaroj, ĝis la emeritiĝo
la 6an de novembro 1989, li estis la sola viclernejestro.
En 1992 li ankoraŭ instruis duonon de la tempo
kaj cetere faris
administran laboron, kiun li tre ŝatas.
Li laboris en Alloa 29 jarojn plen tempe por la sama
lernejo, tiel ke li konatiĝis kun
pluraj generacioj de parencaj infanoj.
- Normalulo.
La fizika vivo de Auld rivelas homon psikologie
stabilan, junaĝe tre eman al
kaj kapablan pri sporto. Li estis bona organizanto,
populara instruisto, kaj dum multaj
jaroj la edzo de unusola virino, kiun li renkontis
junaĝe ĉe sia lernejo.
En la lastaj jaroj li fariĝis fiera avo.
Laŭ la stereotipa bildo pri poetoj, ne tion oni
atendus.
Kvankam alte dotita, Auld estas antaŭ ĉio
normala.
Pro iuj eroj en lia pli frua poezio, mi opiniis, ke li
estos bohema kaj eble ankaŭ
ĉiama «junulo" kolera» koncerne la
misaĵojn de la mondo. La realon mi trovis alia.
Auld ne forĵetis kune kun la religio la normojn
de la bona konduto aŭ de la
moralo. Li ja insistis pri sana sinteno al la sekso,
kaj ĝin malkaŝe traktis en siaj poemoj.
Aliflanke li kontraŭas la pornografion, kiu tion
ekspluatas.
Ankaŭ la samseksemon li ne aprobas.
"Sekretaj sonetoj",
laŭ li, ankoraŭ eldiras tion, kion normale
faras la geviroj, sed li malŝatas Georgon
Peteridon Peneter (2) kaj aliajn similajn.
Auld ja montriĝis malasketa, ekzemple tro
ŝatante siajn bieron kaj cigaredojn, kio
faris zorgojn al liaj amatoj kaj admirantoj;
tamen ankaŭ per tio li normalas, almenaŭ por
sia generacio. Kaj la «kolera junulo"
intertempe forsolviĝis kun la jaroj, kiuj
alportas seniluziiĝon pri la socia reformeblo.
Eble, tamen, la granda ĝentileco de Auld multon
maskis.
Post "La infana raso" Auld ne plu faris al
si zorgojn pri la «moderneco" en la poezio;
ĉar per tiu verkego li demonstris, ke li ja
kapablas krei ankaŭ tiumaniere.
En aliaj verkoj, kaj precipe "Humoroj", li
ne plu atentis tiaĵojn.
Efektive, li sin deklaris romantikisto, sed kiel ofte
ĉe grandaj verkistoj tia ĉi etikedo estas pridubinda.
Koncerne kriteriojn, li kelkrilate ŝanĝis
siajn ideojn.
Ekzemple, en la komenca periodo li insistis pri la
supereco de la Granda Poemo kiel la eposo,
surbaze de kiu oni devus juĝi la staturon de
poeto.
Poste li tamen konstatis, ke ankaŭ per
lirikaĵoj eblas atingi grandecon.
Ĉirilate li aludis homojn, kiuj demandas kial li
ne verkas poemojn pli simplajn.
«Sed ili ne konscias kiel malfacile estas verki
grandan poezion kaj simplan kaj trafan."
Lia iama opinio pri la Granda Poemo iom lezis lian
reputacion rilate poemojn
verkitajn post "La infana raso". Ekzemple
oni subtaksis "Humoroj".
Plurfoje Auld revenis al la valoro de la poemaroj
sekvintaj lian eposon.
Tio lin evidente ĝenas, ke multaj taksas lin
ĉefe surbaze de libro,
kiel ajn impona, kiun elfaris juna viro tridekjara.
Siajn eseojn Auld ĝenerale verkis kiel
preparilojn por paroladoj pri la koncernaj
temoj. Ili ĉefe traktas la Esperantan
kulturon, ĉar kontraste kun
Waringhien li nesentis sin logita al alispecaj prozaĵoj.
Ĉe retrorigardo super sia kariero, Auld ĝenerale
kontentas.
Iufoje, relegante malnovan poemon, li miras pri
ĝi kaj pensas:
«Ĉu vere, ke mi verkis tion?"
Tiel pri ekzemple "La infana raso" kaj sia
traduko de la ŝekspiraj sonetoj.
Mia dua vizito al Dollar, kiu tiom rivelis, estis
neforgesebla travivaĵo. ◼
(Edwin de
Kock)
Piednotoj:
1) En 2001
Auld donacis sian kolekton al la Nacia Biblioteko de Skotlando.
2)
Kaŝnomo de Gaston Waringhien, kiu verkis kelkajn poemojn
por akompani reeldonon de "Sekretaj sonetoj"
en pli ampleksa "Libro de Amo"
en 1969. La verkinto de "Sekretaj sonetoj"
(1932) estis Peter Peneter,
pseŭdonimo de Kalocsay.
Notoj por
mia biografionto.
MI LEGIS LASTATEMPE, en recenzo pri biografio de
konata poeto: «Ni scias per liaj
leteroj, ke Rilke estis singarda kaj evit ema amanto;
tamen li profunde komprenis la amon."
Mi supozas, ke unu el la avantaĝoj de tio, ke mi
verkas internacilingve estas, ke tre
verŝajne neniu post mia morto legos miajn
leterojn kun aŭ sen la celo fari asertojn pri
mia karaktero. (Tia persono konstatus ĉefe, ke mi
estas tre vortŝpara kaj malakurata
korespondanto.)
Unue, eĉ se mi fariĝus la plej grandioza
internacilingva poeto, la internacilingva
publiko ĝenerale ne konstatus tion, nek
interesiĝus pri la fakto.
Due, eĉ tiuj, kiuj konus mian nomon, ne legus
miajn poemojn.
Trie, eĉ tiuj malmultaj, kiuj legus ilin, tute ne
koncernus sin pri la homo, kiu verkis ilin.
La dutri esceptuloj verŝajne jam konas min
persone, kaj scias, ke mia karaktero
estas sufiĉe seninteresa.
La supraj faktoj, kvankam vere iom ĝenaj dum mia
vivo, post mia morto certe ĝojigos
min. Estus tre bele, se ankoraŭ nenaskitaj
generacioj pilgrimus al mia tombo, se mia
nomo estus menciata en ĉiuj kulturaj rondoj de la
internacilingva movado – aŭ en la
lernejoj de la tuta mondo, se nia afero jam estos
venkinta –, se iu nekonata junulo legus
miajn poemojn adorante kaj inspirate antaŭ ol sin
turni denove al daŭrigo de sia poezia laboro;
sed aliflanke mi ne povus ripozi en paco, se mi scius,
ke seriozmienaj esplorantoj
tra fosas miajn aferojn – leterojn, taglibrojn,
poemojn, artikolojn – por anonci profesore
al furor avida publiko: «Malgraŭ lia eterna temo,
li estis eŭnuka"; aŭ:
«Kvankam li aspektis tre vira, lia edzino lin ofte
batis."
Post la apero de "Kvaropo", mi jam iomete
konstatis, ke la plej bonintencaj legantoj
povas atingi plej malpravajn konkludojn.
Al pli ol unu tre afabla korespondanto, kiu
laŭdis miajn poemojn kaj poste petis la
adreson de fino «Anna», mi devis klarigi, ke, se ie
ekzistas tia persono,
mi devos akuzi ŝin pri plagiato kaj lezo de
kopirajto, ĉar mia
Anna estas nur simbolo – eĉ ne simbolo de
persono, sed simbolo de ideo, simbolo de
tuta epoko kaj de tuta filozofio.
Sed min konsternas la penso, ke iu esploranto povas
aserti sen kontraŭdiro:
«La originalo de "Anna" estis iu fino X,
kiun Auld ofte vizitis dum la jaro 19...",
tio min tremigas, eĉ se tiam mia edzino jam ne
povos bati min pro liaj fuŝ asertoj.
Aliflanke, se ekzemplero de lia traktato-biografio
atingus la elizeajn kampojn, mi certe ĉerpus el ĝi tre multe da
amuzo. Ĉar mi
kiel eble plej malmulte skribas leterojn, kaj tute ne
taglibron, mia biografi isto sin turnus
por siaj «faktoj" ĉefe al miaj poemoj, kaj
el tiu fonto, kian malĝustan karak teron li povus
konstrui por mi!
Ĉar jen la sekreto de miaj verkoj: multaj poetoj
«ĝeneraligas siajn personajn spertojn";
mi, kontraŭe, personigas miajn ĝeneralajn
spertojn.
Mi estas observanto, ne partoprenanto.
Miaj poemoj estas simbolismaj, filozofiaj. Sekve, kara
biografionto, kiu feliĉe ne ekzistos,
ili malmulte helpos vin kompreni miajn agojn.
Estas do bone, ke la internacilingva publiko ne
interesiĝas pri sia literaturo,
ankau ne pri siaj verkistoj. Neniu publiko tiel rapide
forgesas siajn verkistojn.
Kiu estis Stanisław Zygmunt Braun?
Respondu, kara leganto, se vi povas … ◼
(William
Auld)
Jen
Vilĉjo Auld, poet’ konscia.
Jen Vilĉjo Auld, poet’ konscia,
l’ inspiron klere disciplinas,
por riĉa sineduko minas
en la heredo poezia.
Al sia muzo ambicia
li gloran vojon iluminas.
Jen Vilĉjo Auld, poet’ konscia,
l’ inspiron klere disciplinas.
Dum tembrojn de la voĉ’ pasia
li potencigas kaj rafinas,
divershumore lin animas
socia tem’ – aŭ stat’ ebria!
Jen Vilĉjo Auld, poet’ konscia.
Jen Vilĉjo Auld, poet’ konscia
(Reto
Rossetti, 1909–1994)
Anna.
I.
Anna, diskrura kaj enua,
per distra mano suprentiras
la ŝtrumpon, kaj pro l' hor' vakua
ion nebulan prisopiras,
kaj mi, sidante en proksimo,
ekvidas gambon filigranan
kaj, ekpulsante pro l' intimo,
lascive eksopiras Annan,
kaj premus kun avid' purpura
vizaĝon in ter ŝiaj mamoj,
kusenaj mamoj de matura
graseta spertulin' pri amoj.
Kaj certe se mi entreprenus,
eĉ malgraŭ apatia stato
al sia sino ŝi min prenus
pro simpatio - kaj kompato,
kaj lulus mian kapon milde
sur sia varmodora nudo,
kaj vartus dum momentoj ŝilde
min de l' turmenta vivokrudo.
Sed post miraklo de orgasmo -
mi bone scias - venus re la
eĉ pli profunda kormarasmo.
Ne solvas splenon fulmo de la
kares' pasie senpasia:
mi strebas do al ekvilibro.
Anna, subite rekonscia,
babilas jam pri nova libro.
II.
Anna, en ŝtrumpoj kaj kalson',
aspektas vere monumenta:
ŝveba ĝarden' de Babilon'
ne estis tiom eminenta
kiom la mamoj, je muaro
skuitaj per plej milda mov'
kiel tremola foliaro
pro delikata ventoblov',
kaj la Melosa Afrodite,
de l' tuta mond' admirocentro,
ĵaluzus plej senintermite
pri l' ronda ĉarm' de ŝia ventro.
Sed Anna, antaŭ la spegul',
sin vidas preskaŭ kun malŝato
kaj zorge notas sen gratul'
la plivastiĝon de l' formato,
kaj sentas, ke forflugas viv'
kaj maljunaĝo venas froste:
sennombraj noktoj de lasciv'
kaj ĝu' volupta lasis poste
impreson malprecizan de
sencelo, vano kaj malriĉo;
ankoraŭ io mankas tre,
ŝin iel fintis plenumiĝo.
La lastajn vestojn ŝi demetas
(ebura gamb", ingvena ambro)
kaj post momento tualetas,
kantante gaje, en banĉambro.
(William
Auld, el "Spiro de l" pasio")
kompletigaj informoj pri "Esperanta Ligilo"
Redaktoro: Pier Luigi da Costa
via S. Maria del Giudice
IT-55100 Lucca
Italujo
R.p.: dacostapl(ĉe)gmail.com
komputilbrajla asisto: J. Jelinek
Roztocka 1001
CZ-514 01 Jilemnice,
Ĉeĥio
r.p.: lunalumo(ĉe)atlas.cz
tel.: +420-481 543 200
administrantino: Milena Jelinkova
Roztocka 1001
CZ-514 01 Jilemnice,
ĉeĥio
r.p.: lunalumo(ĉe)atlas.cz
tel.: +420-481 543 200
por ricevi la revuon retpoŝte
skribu al:
masenkoai(ĉe)mail.ru
kasisto: Pier Luigi da Costa
via di S. Maria del Giudice 2369
IT-55100 lucca, Italio
r.p.: dacostapl(ĉe)gmail.com
banka konto
IT67C 01005 13702 0000 0000 2799
je la nomo "Da Costa LIBE"
ĉe Banca Nazionale del Lavoro (mallonge BNL) en
Lucca
UEA-konto de LIBE: libk-p
jarkotizo: 15 eŭroj
La lasta numero de "Esperanta Ligilo"
legeblas ankaŭ
en la retejo de LIBE: www.libe.info