Lasta
numero
Esperanta Ligilo
Oficiala organo de la Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE)
Numero 8 oktobro 2026
Fondita (1904) de Th. Cart
disvolvita (1912-1958) de Harald Thilander
longperiode redaktita (1958-1992) de Raymond Gonin
brajle presita en Porblindula Biblioteko kaj Presejo,
Prago, Ĉeĥio
Enhavtabelo
La 90-a IKBE
Programo
La 7-a VK
Mahomed Asmadi: Diskordo: Gvidilo por blindaj uzantoj
de NVDA
Lingva angulo
Otto Prytz: Kiaj vortoj finiĝas per -aŭ?
El la vivo de
la nevidantoj
Sophie Renault: Kiajn hobiojn havas franclingvaj
vidhandikapuloj?
Gvidiloj pri iuj alireblaj muzeoj
Literaturo
Rudolf Krchnak: Aŭtuno
Mahomed Asmadi: Pardonu min!
Jiri Jelinek: Letero al la steloj
Kvizo
Enigmoj kaj problemoj: Solvo de silabenigmo
Respondoj je la kvizdemandoj
Korektendo
La 90-a
IKBE
Bedaŭrinde, ĉi-jare ne eblis organizi IKBE-n ĉeeste. Do,
ni havos virtualan kongreson kaj ĝi okazos de la 6-a ĝis la 8-a de
novembro 2026 per Zumo. Tamen, virtuala kongreso havas ankaŭ iujn
avantaĝojn. Pluraj niaj membroj, kiuj pro diversaj kaŭzoj ne povas
vojaĝi al ĉeestaj internaciaj renkontiĝoj, havas eblecon
partopreni almenaŭ virtualajn renkontiĝojn. Uzu la eblecon kaj
partoprenu aktive!
Ĉeftemo de la Kongreso estas: "Sociaj
problemoj de vidhandikapitoj".
Ni atendas vian partoprenon en diskutrondoj, arta
vespero kaj interparolojn en "babilejo".
Estas
dezirinde, ke vi anoncu vian aliĝon al la Kongreso por faciligi organizi
kaj gvidi la kunvenojn.
Pri la
aliĝo bonvolu skribi al Sophie RENAULT: sophie.renault761@gmail.com.
Pri partopreno
en arta programo, bonvolu skribi al Nedeljka Loĵajiĉ:
nedeljkalozajic@gmail.com kaj viajn registritajn kontribuaĵojn vi sendu al
Vjaĉeslav Suslov: famo1128@gmail.com.
Ligiloj por la
90-a IKBE estas:
Aliĝi al ZOOM kunveno (longa ligilo):
https://slikom-online.zoom.us/j/82559438206?pwd=TWS9lJiTnjrdvbQfwVnzWYpQ4F9QyW.1
Aliĝi al ZOOM kunveno (mallongigita ligilo):
https://mallonge.net/ikbe
Aliĝi al ZOOM kunveno per cifera identigilo:
Meeting ID: 825 5943 8206
Pasvorto: LIBE (ĉiuj literoj estas majusklaj)
Programo de
la Virtuala IKBE
Horaro
laŭ UTC horzono
Vendredo, la
6-a de novembro
14:00-15:00: teknika helpo - Gradimir Kragiĉ,
Vjaĉeslav Suslov kaj Dragan Ŝtokoviĉ
15:00: solena inaŭguro
16:00: enkonduko al la ĉeftemo (Joaquim
Lagartixa)
17:00: paŭzo kun ebleco babili
18:00: interkona vespero
Sabato, la 7-a
de novembro
08:00: konversacia rondo - Natalia Kasymova
09:00-10:30: Joaquim Lagartixa - Situacio de
vidhandikapuloj en Portugalio kun tabloronda
diskutado pri
la situacio en aliaj landoj
12:00-14:00: ĝenerala Asembleo de LIBE
14:30-15:30: Jiri Jelinek - Historio de la
ĉeĥa muziko
16-00: Nikola Zekiĉ - Prelego pri
etnomuzikologio
18:00: arta programo - gvidas Nedeljka
Loĵajiĉ kaj Vjaĉeslav Suslov
Dimanĉo,
la 8-a de novembro
08:00: konversacia rondo - Natalia Kasymova
09:00: Otto Prytz: Lingva pilolo - Atentinda principo
pri vortordo
13:00: solena fermo
14:00 Kvizo - gvidas Sophie Renault
Bonvenon
La estraro
La 7-a Virtuala Kongreso de UEA
26.11.2026 - 29.11.2026
La Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) estas la plej
granda reta evento por esperantistoj, organizata de UEA ĉiujare fine de la
jaro ekde 2020. Pasintjare al ĝi aliĝis 1427 personoj el 95 landoj!
La VK estas riĉa je interesaj prelegoj, artaj kaj kulturaj prezentoj kaj
socia programo. Jen plia ŝanco esperantumi aldone al la Universala
Kongreso de Esperanto!
Dum la VK, partoprenantoj de diversaj landoj
interkonatiĝas, lernas ion novan dum la realtempaj diverstemaj prelegoj,
partoprenas en kursetoj, atelieroj kaj diskutoj, ekscias pli pri la
Esperanto-movado dum la Virtuala Movada Foiro, kaj multe pli!
La partoprenantoj de ĉiuj lingvoniveloj, spertoj
kaj tempozonoj estas bonvenaj, ni certas, ke ĉiu trovos programerojn
laŭ sia gusto. Aliĝu nun kaj spertu la internacian Esperanto-etoson!
Kio atendos vin?
Fascinaj
prelegoj
Dum VK okazos pluraj realtempaj prelegoj, interalie
pri la ĉi-jara ĉefa temo "Volontulado en la servo al
daŭripova evoluigo". Dum la prelegoj vi povos starigi viajn demandojn
al la prelegantoj.
Kursetoj,
atelieroj, diskutoj
Krom prelegoj vin atendos multaj aliaj programeroj,
dum kiuj vi povos partopreni aktive aŭ simple kiel spektanto kursoj, retaj
trejnadoj pri diversaj fakoj, paneldiskutoj, konversacioj kun famaj
esperantistoj, prezentoj de novaj libroj, kaj multe pli!
Arta programo
Ne maltrafu koncertojn, artajn prezentojn,
renkontiĝojn kun aŭtoroj kaj aliajn kulturajn programerojn, kiuj
permesos ĝui la talenton de esperantistoj kaj ekkoni kulturojn de la tuta
mondo.
Virtuala
Movada Foiro (ViMF)
Same kiel dum la ĉeestaj Universalaj Kongresoj,
pluraj Esperanto-asocioj kaj iniciatoj estas invitataj prezenti sin kaj sian
agadon al ĉiuj kongresanoj. La Virtuala Movada Foiro (ViMF) okazos la
26-an de novembro, antaŭ la kerna programo. Vidu la detalojn en la
paĝo pri programo. Kandidatiĝu ĝis la 8-a de novembro, ĉar
lokoj estas limigitaj.
Konversaciejoj
Dum la tuta Virtuala Kongreso, 24 horojn tage funkcios
laŭtemaj vidbabilejoj, kie vi povos renkonti aliajn kongresanojn kaj
diskuti pri la proponita temo. Ili ne estas registrataj kaj ne havas
moderatoron. Krome, estos ankaŭ ĝeneralaj konstantaj babilejoj sen
temoj, kiuj funkcias dum la tuta evento. Tie vi povas babili kun aliaj pri io
ajn, laŭ via plaĉo.
Ĉu vi
estas individua membro de UEA? Aliĝu senpage ĝis la 15-a de novembro
2026.!
Fonto: https://vk.esperanto.net/2026
Rimarko de la redaktoro:
Dum la 7-a VK
oni pleje uzos Discord. Tial ni petis Mahomed Asmadi, kiu spertas pri uzado de
la programo, verki artikolon pri ĝi por faciligi partoprenon de blindaj
esperantistoj en la VK.
Diskordo:
Gvidilo por blindaj uzantoj de NVDA
## Enkonduko
Diskordo
(angle *Discord*) estas populara komunikilo, kiu ebligas al homoj interparoli
per tekstmesaĝoj, voĉaj konversacioj kaj videovokoj. ĝi estas
uzata de ludantoj, lingvolernantoj, programistoj, komunumoj kaj amikoj, kiuj
volas resti en kontakto malgraŭ la distanco inter ili.
Unu el la plej
interesaj trajtoj de Diskordo estas la ebleco krei aŭ aliĝi al
serviloj, kiuj estas organizitaj ĉirkaŭ specifaj interesoj. Ekzemple,
ekzistas serviloj por Esperanto-parolantoj, blindaj komputiluzantoj,
aŭdiaj ludoj kaj multaj aliaj temoj.
Sed kiel
blindulo povas uzi Diskordon? ĉu eblas navigi tra ĝiaj menuoj, legi
mesaĝojn, respondi al aliaj homoj kaj partopreni voĉajn konversaciojn
per ekranlegilo?
La respondo
estas jes. Per NVDA, la senpaga ekranlegilo por Vindozo, blindulo povas plenumi
multajn el la ĉiutagaj taskoj en Diskordo. Tamen, kelkaj funkcioj postulas
praktikon, kaj la interfaco povas ŝanĝiĝi laŭ la versio de
la aplikaĵo.
## 1. ## Kiel instali kaj malfermi Diskordon
Vi povas uzi
Diskordon per ĝia Vindoza aplikaĵo aŭ per retumilo.
Por
elŝuti la oficialan aplikaĵon, vizitu: https://discord.com/download
Elektu la version por Vindozo kaj instalu ĝin
laŭ la instrukcioj de la instalilo.
Post
instalado, malfermu Diskordon kaj ensalutu per via konto. Se vi ankoraŭ ne
havas konton, vi povas krei unu per la registriĝa proceduro.
Se la
aplikaĵo ne estas facile uzebla en via komputilo, vi ankaŭ povas
provi la retan version ĉe: https://discord.com/app
La sperto de
uzado povas malsami inter la labortabla aplikaĵo kaj la retumila versio.
Tial estas utile provi ambaŭ kaj elekti tiun, kiu plej bone funkcias kun
via ekranlegilo.
**Grava konsilo:**
Dum la unua uzo, atendu kelkajn momentojn post la
malfermo de Diskordo, por ke la interfaco ŝargiĝu. Poste
aŭskultu la anoncojn de NVDA kaj esploru la interfacon per la klavaro.
## 2. Komprenu la strukturon de Diskordo
Antaŭ ol komenci sendi mesaĝojn, gravas
kompreni la ĉefajn partojn de la aplikaĵo.
### Serviloj
Servilo estas
virtuala komunumo, kie homoj povas interparoli kaj dividi informojn. Servilo
povas esti publika aŭ privata, kaj kelkaj serviloj postulas inviton.
Ekzemple, vi
povus aliĝi al servilo por blindaj ludantoj aŭ al komunumo de
Esperanto-parolantoj.
### Kanaloj
ĉiu
servilo povas enhavi plurajn kanalojn. Kanalo estas aparta loko por specifa
temo aŭ speco de komunikado.
Oftaj tipoj
estas:
* **Tekstaj kanaloj:** por sendi kaj legi mesaĝojn.
* **Voĉaj kanaloj:** por paroli kun aliaj homoj
per mikrofono.
* **Forumaj kanaloj:** por diskuti apartajn temojn en
apartaj fadenoj, se la servilo subtenas tiun funkcion.
* **Anoncaĵoj kaj reguloj:** kanaloj uzataj de
administrantoj por informi la membrojn.
La nomoj kaj
tipoj de kanaloj dependas de la servilo.
### Privataj mesaĝoj
Vi ankaŭ
povas sendi mesaĝojn rekte al aliaj uzantoj, sen publikigi ilin en komuna
kanalo. Tiaj mesaĝoj nomiĝas privataj mesaĝoj aŭ rektaj
mesaĝoj.
### Servilaj membroj
Diskordo
ebligas vidi listojn de homoj, kiuj apartenas al servilo, kaj kontroli, kiuj
uzantoj estas disponeblaj aŭ konektitaj, laŭ iliaj privatecaj
agordoj.
Komprenante
ĉi tiujn kvar konceptojn, vi pli facile orientiĝos en la
aplikaĵo.
## 3. Navigado per NVDA
La precizaj
klavkombinoj kaj la maniero, laŭ kiu NVDA anoncas la interfacon, povas
dependi de la versio de Diskordo. Tamen, jen kelkaj utilaj bazaj klavoj.
* **Tab:** moviĝi al la sekva interaga elemento.
* **Majuskla Tab:** moviĝi al la antaŭa
interaga elemento.
* **Enter:** aktivigi butonon aŭ malfermi
elektitan elementon.
* **Escape:** fermi iujn menuojn aŭ dialogujojn,
aŭ nuligi aktualan agon.
* **Sagoklavoj:** navigi tra mesaĝoj, listoj
aŭ menuoj, kiam la koncerna parto de la interfaco subtenas tion.
* **Ctrl+A:** elekti la tutan tekston en tekstkampo,
kiam tiu kampo havas la fokuson.
La plej grava
principo estas aŭskulti, kion NVDA anoncas, kaj kontroli kie troviĝas
la fokuso.
Ekzemple, se
vi premas Tab kaj NVDA anoncas la nomon de butono, vi povas premi Enter por
aktivigi ĝin. Se ĝi anoncas tekstkampon, vi povas tajpi en ĝin.
Ne supozu, ke
ĉiu elemento estas butono aŭ ke ĉiuj menuoj funkcias same.
Kelkfoje necesas uzi la sagoklavojn anstataŭ Tab por esplori la enhavon de
listo.
Se NVDA
anoncas nur parton de la interfaco, provu movi la fokuson aŭ uzi la
reĝimon de foliumado, kiam ĝi disponeblas. La plej bona metodo
dependas de la aktuala elemento kaj de la versio de Diskordo.
## 4: Aliaj gravaj klavkombinoj:
kontrolklavo, majuskliga klavo (shift) kaj m:
ŝalti/malŝalti mikrofonon.
Kontrolklavo, majuskliga klavo (Shift) kaj d:
Silentigi voĉojn kaj sonojn en kanalo.
Noto: Bazaj
navigoklavoj, kiujn uzas NVDA mem uzeblas por esplori kaj atingi diversajn
partojn kaj opciojn en la aplikaĵo: k, b, x, h, sagoklavoj, tab, r, c,
ktp.
Malgraŭ
tiuj ĉi ebloj, Diskordo postulas multe da praktiko, pacienco, kaj lernado,
ĉar konstante aldoniĝas novaj aĵoj kaj ŝanĝiĝas
la aplikaĵo sufiĉe rapide, ĉiuj tamen povas kontakti min se
estas iu demando pri la aplikaĵo, kaj mi feliĉe respondos.
Retpoŝtadreso: hamodi.alsomadi@gmail.com
Agrablan
diskordumadon.
Mahomed
Asmadi
Lingva
angulo
LINGVA
PILOLO 1
Kiaj vortoj
finiĝas per -aŭ?
Plena Analiza
Gramatiko (PAG, paragrafo 89) citas el la konata letero al Borovko, en kiu
Zamenhof parolas pri siaj spertoj en la kreado de Esperanto. Lia praktikado de
la lingvo instigis lin al enkonduko de la "neŭtrala sed difinita
finiĝo -aŭ". Plue PAG diras, ke en 1892 Zamenhof jene argumentis
por propono, ke anstataŭ -aŭ oni povu skribi apostrofon: "...
'aŭ' ne apartenas al la radiko, sed estas nur kondiĉa finiĝo,
tiel same facile forlasebla, kiel 'o' en la substantivo".
Pro tiuj
eldiroj de Zamenhof kelkaj provis praktiki la lingvon, traktante -aŭ kiel
gramatikan finaĵon, sed tiuj provoj ne sukcesis. La kialo kredeble estas,
ke la vortoj finiĝantaj per -aŭ ne estas gramatike homogenaj.
La Fundamento
de Esperanto havas 20 tiajn vortojn, sed tri el ili, nome la konjunkcio
"aŭ", la prepozicio "laŭ" kaj la numeralo
"naŭ", estas unusilabaj, pro kio -aŭ ne povas roli kiel
gramatika finaĵo.
El la
restantaj 17, PAG klasas 11 kiel adverbojn: tempo: "ankoraŭ",
"baldaŭ", "hieraŭ", "hodiaŭ",
"morgaŭ"; maniero: "adiaŭ" (kiun PIV tamen klasas
kiel interjekcion), "almenaŭ", "ankaŭ",
"apenaŭ", "kvazaŭ", "preskaŭ". PAG
asertas, ke du aŭ-adverboj funkcias ankaŭ kiel subjunkcioj, nome
"kvazaŭ" kaj "apenaŭ" (tion mi pretas
"problemigi", se iu deziras).
Restas 6, el
kiuj 5 normale estas klasataj kiel prepozicioj, nome "anstataŭ",
"antaŭ", "ĉirkaŭ", "kontraŭ"
kaj "malgraŭ". PAG asertas, ke du aŭ-prepozicioj
"povas havi kvazaŭ-adverban rolon": "antaŭ" (en
"antaŭ ol") kaj "ĉirkaŭ" (=
"proksimume"). Mi povas aldoni, ke la rolo de
"anstataŭ" kelkfoje similas al tiu de "ol", klasebla
kiel konjunkcio aŭ subjunkcio.
La lastan
aŭ-vorton, "ambaŭ", PIV klasas kiel "nevarian pronomon
kaj adjektivon". [...]
El ĉi tio
eblas tiri du konkludojn, unu specialan pri la aŭ-vortoj, kaj unu
ĝeneralan.
La plej multaj
Esperantaj vortoj havas gramatikan finaĵon indikantan, al kiu vortklaso
ili apartenas: -o por substantivo, -a por adjektivo, -e por derivita adverbo, -i
por verbo en infinitivo. Pluraj vortoj ne havas tian klasmarkilon. La plej
multaj el ili estas unusilabaj, ekz. "al", "ĉu",
"jam", "ke", "krom", "nun" k.a., sed
kelkaj estas dusilabaj, ekz. "apud", "kvankam",
"preter" kaj "tamen". Kelkajn vortojn Zamenhof evidente
sentis la bezonon marki per gramatika finaĵo, sed nek -o, nek -a, nek -e,
nek -i ŝajnis al li oportunaj markiloj por tiuj vortoj. Tial li inventis
la "neŭtralan sed difinitan finiĝon -aŭ", kies rolon
li mem komparis kun tiu de la prepozicio "je". Kvankam li donis al
-aŭ statuson de gramatika finaĵo kaj ne de parto de la radiko,
kuŝas en la naturo de la afero, ke -aŭ ne povas facile malligiĝi
de la resto de la vorto. Sekve, je la nuna stadio de la evoluo de Esperanto la
sola vera priskriba analizo de tiuj vortoj estas, ke -aŭ apartenas al la
radiko.
La
ĝenerala konkludo estas, ke kategoriigo de la vortoj de difinita lingvo en
vortklasojn ne - mi eĉ dirus "neniam" - estas absoluta aŭ
nediskutebla, sed iugrade arbitra. Al tio mi tamen dediĉos alian pilolon.
Otto Prytz,
pilotto@online.no
El la vivo
de la blinduloj
Kiajn
hobiojn havas franclingvaj vidhandikapuloj?
Unua parto:
miaj aktivaĵoj
En tiu unua
artikolo, mi prezentos aktivaĵon, en kiu mi ĉiusemajne partoprenas.
En venonta numero de "Esperanta Ligilo", alia artikolo estos
dediĉita al originalaj, inkluzivaj pasioj de kelkaj viddifektitoj, kiujn
mi intervjuis, en franclingva komunumo.
1. Kluboj pri
ĝenerala kulturo
2 aŭ 3
foje semajne, de 2021, mi iras for de Tuluzo, mia loĝurbo, per adaptita
transporto, al 2 diversaj klubejoj, kies celo estas ludi laŭ la modelo de
fama franca televida kvizprogramo.
Ĉiuj
temoj de ĝenerala scio estas esplorataj dum ĉiu ludo, kiu konsistas
el 3 raŭndoj.
En la unua, la 5 kandidatoj devas respondi demandojn,
kiuj valoras poentojn laŭ malfacileco. La 3 unuaj, kiuj sukcesas havi 9
poentojn, transiras al la dua raŭndo.
En la dua parto, ĉiu el tiuj 3 ludantoj respondas
demandaron pri specifa temo, kiun li/ŝi elektas inter 4, laŭ la ordo
de kvalifikigo. La 2 gajnintoj transiras al la tria kaj lasta raŭndo. Dum
tiu fina parto, la ludantoj devas respondi serion de demandojn. Por ĉiu
demando, la leganto anoncas temon kaj legas plurajn indikojn, kiuj iom post iom
helpas trovi la respondn. La unua, kiu atingas 12 poentojn, gajnas la ludon.
La ludsesioj
okazas posttagmeze aŭ vespere, ĉeeste aŭ rete, kaj povas
daŭri ĝis 6 horojn. La nombro de partoprenantoj povas atingi 25
personojn, do ni ludas unu fojon el 5. Ĉiu ludo daŭras proksimume duonhoron.
Por kalkuli la poentojn, ni havas maŝinon, kiun mi memstare povas uzi,
krom por modifi poentaron. Por respondi la demandojn, ni premas butonon. La
celo estas respondi kiel eble plej rapide, antaŭ fino de la demando kaj
antaŭ la aliaj, kiam ideo pri ebla respondo venas en nia kapo, do ni devas
esti tre reagemaj. Vidantoj sekvas lumon, kiu indikas, ke ili povas paroli. Por
ke mi povu scii, kiam mi rajtas doni respondon, ambaŭ kluboj financis
vibrilon, kiu adaptiĝas sur la butono. Kiam ni ludas rete, ni uzas
platformon Jitsi Meet kaj retejon por premi butonon, kiuj ambaŭ estas por
mi alireblaj.
Ludantoj el
ĉiuj kluboj de la federacio (proksimume 180 en Francio, Belgio kaj
Svislando), kreas demandarojn, kiujn ili ludigas al la partoprenantoj. Dank al mia
portebla brajla ekraneto, mi povas mem legi laŭtvoĉe miajn proprajn.
Plej ofte, mi
estas la nura blindulino, kaj sentas min tre bone inkluzivata. Ĉefa
malfacilaĵo estas bruo, ĉar kiam homoj ne ludas, ili emas
interparoli; tio estas por mi tre ĝena. Ekster la klubo, ni eĉ
organizas vespermanĝojn aŭ ekskursojn, en kiuj mi ofte partoprenas.
Dum tiuj vizitoj, mi estas gvidata de iu klubano, sed ofte li/ŝi spektas
pentraĵojn en muzeo ekzemple kaj forgesas min. Plurfoje jare, mi
partoprenas en naciaj turniroj en la suda parto de Francio, al kiuj ni
kunveturas. Tie estas malfacile trovi homojn, kiujn ni konas, ĉar ofte
ĉeestas ĉirkaŭ 80 personoj kaj la etoso estas tre brua kaj la
lokoj ne konataj de mi.
Tamen, mi ĉiufoje ĝojas ĉeesti, eĉ
se tuta semajnfino de turniro povas esti laciga.
Sophie
Renault
Gvidilo pri
iuj alireblaj muzeoj
Tra la mondo estas ĉiam pli da muzeoj, kiuj estas
ekzemploj de bona praktiko antaŭĝojante vizitantojn blindajn aŭ
vidhandikapitajn. Ĉi tie estas prezentitaj kelkaj el tiuj muzeoj, kiuj
faris signifajn paŝojn en la kampo de alirebleco.
Muzeo Prado, Madrido (Hispanio)
La muzeo ofertas speciale elpensitan ekspozicion sub
la titolo "Tuŝu la Pradon". Ĉi tiu iniciato ebligas sperton
de arto per tuŝo tra tridimensiaj reproduktaĵoj de elektitaj verkoj
el la muzea kolekto.
Tiflologia Muzeo, Madrido (Hispanio)
Unika spaco fondita de la organizo ONCE (Nacia
Organizo de Blinduloj de Hispanio), dediĉita ekskluzive al vizitantoj
blindaj aŭ vidhandikapitaj. La muzeo baziĝas sur taktilaj ekspozicioj
kaj modeloj. Gastoj povas sperti taktilajn kopiojn de monumentoj kiel la
Taĝ-Mahalo, la Eiffel-turo kaj la Sagrada Familia, ekscii pri la historio
de la brajlo, kaj ankaŭ sperti artverkojn kreitajn de artistoj kun
vidhandikapo.
Muzeo Viktoria kaj Alberto, Londono (Unuiĝinta
Reĝlando)
Proksimume unufoje monate, la muzeo organizas viziton
destinitan al vizitantoj kun vidhandikapo. La programo ŝanĝiĝas
ĉiumonate. Tiel, antaŭ nelonge okazis priskriba prelego kaj vizito al
aŭtomobila ekspozicio. La vizitoj kun taktilaj kaj priskribaj enhavoj
estas senpagaj, sed necesas anonci sin antaŭe ĉar la nombro de lokoj
estas limigita. La muzeo disponigas ankaŭ gvidservojn, librojn en brajlo
kaj aŭdpriskribojn, kaj multsensan dorsosakon, kiu ebligas al blindaj
infanoj esplori la muzeon per diversaj agadoj, stimuli la plurajn sencojn.
Interesa estis la ekspozicio "Dizajno kaj handikapo", kiu elstarigas
la rolon de personoj kun handikapo en la historio de dizajno, dediĉante specialan
atenton al alirebleco.
Muzeo de Usona Arto Smithsonian, Vaŝingtono
(Usono)
La muzeo Smithsonian ofertas interagajn kaj priskribajn
vizitojn speciale adaptitajn al blindaj kaj vidhandikapitaj personoj. La muzeo
ofertas la eblecon de vizito kun gvidhundoj, specialajn vizitojn kun kuratoro,
direktitajn al riĉaj sensaj kaj detalaj vortaj priskriboj. Kelkajn
vizitojn akompanas muzika prezento. Taktilaj signoj sur la planko indikas kie
troviĝas QR-kodoj por aŭd-vidaj priskriboj, kaj kelkaj ekspozicioj
ofertas modelojn, kiujn eblas tuŝi. Taktilaj mapoj estas haveblaj ĉe
la informbudoj.
Nacia Galerio en Prago, (Ĉeĥa Respubliko)
Ĉi tiu galerio ofertas sperton de virtuala
realeco sub la titolo "Tuŝado de ĉefverkoj", kiu ebligas al
vizitantoj sperti famajn skulpturojn per palpsenso.
Mary Rose, Portsmouth (Unuiĝinta Reĝlando)
Multaj muzeoj uzas malfortigitajn lumojn por protekti
artverkojn. Tamen, tio malfaciligas al vidhandikapitaj personoj plene sperti la
arton. La solvo de la Muzeo Mary Rose estas organizado de tiel nomataj
malstreĉitaj matenaj malfermoj unufoje monate. Tiam ili plifortigas la
lumigadon kaj malaltigas la sonajn efikojn.
Istanbul Modern, Istanbulo (Turkio)
Ĉi tiu muzeo efektivigas la edukan programon
"Koloro, kiun mi tuŝas", destinitan al blindaj infanoj, kiu
inkluzivas gvidadon tra la ekspozicio, laboratoriojn kaj filmprojekciojn kun
aŭdpriskribo. La programo estas senpaga kaj reprezentas fortan ekzemplon
de alirebla kultura edukado.
Muzeo Van Loon, Amsterdamo (Nederlando)
La domo Van Loon situas en la koro de Amsterdamo kaj
iam estis la hejmo de unu el la fondintoj de la Nederlanda Orienthinda
Kompanio, Willem van Loon, kaj lia familio. La domo kaj kolekto ankaŭ
hodiaŭ estas malfermitaj al la publiko sep tagojn semajne. Van Loon
ofertas gvidatajn vizitojn por vizitantoj kun vidhandikapo, dum kiuj eblas
tuŝi partojn de la kolekto. La vizitoj okazas unufoje monate, en la unua
dimanĉo de la monato de 11:00 ĝis 12:00. La vizitoj kostas kvin
eŭrojn krom la kosto de la enirbileto kaj estas haveblaj nur en la
nederlanda lingvo.
Manoj sur la muro, Santiago (Ĉilio)
Kvankam alireblecaj mezuroj estas enkondukitaj en
multaj muzeoj, ili malofte renkontiĝas kiam temas pri publika arto. Tamen,
en Santiago, personoj kiuj estas blindaj aŭ malfortevidantaj, povas sperti
parton de la ekscita strata arto de la urbo. Ses murpentraĵoj en la
kvartalo Barrio Lastarria estas ekipitaj per taktilaj paneloj, surskriboj en
brajlo kaj aŭdogvidilo, tiel ke artamantoj kun vidhandikapo povas sperti
grandajn artverkojn per tuŝo sur la taktilaj paneloj.
Luvro, Parizo (Francujo)
La plej fama franca muzeo ofertas vizitojn por
vidhandikapitaj vizitantoj, inkluzive de vizitoj per kiuj oni esploras kopiojn
kaj reliefojn de artverkoj por kompreni iliajn formojn kaj teksturojn.
Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj, Vinipego (Kanado)
La muzeo estis de la komenco mem projektita kun fokuso
al inkluziveco, kun taktilaj mapoj kaj brajlaj signoj tra la tuta spaco, kaj
ankaŭ vizitojn kiuj inkluzivas sonon kaj tuŝon.
Taktila Muzeo, Ateno (Grekio)
Malnovgreka kulturo estas riĉa je skulpturoj kaj
artverkoj, sed ilin malfacilas plene sperti se oni havas vidhandikapon. La celo
de la Taktila Muzeo en Ateno, kiun fondis organizo "Lumturo por blinduloj
de Grekio", estis trovi manieron kiel blindaj kaj malfortevidantaj
personoj povas ĝui la malnovgrekan arton. Ĉiuj verkoj en la Muzeo
estas kopioj de originaloj, kiuj troviĝas en aliaj muzeoj de la lando, kaj
ĉiuj verkoj estas tuŝeblaj.
Skulptura Parko kaj Muzeo De Cordova, Lincoln (Usono)
La skulptura parko De Cordova elmontras larĝan
gamon de nuntempaj skulpturoj sub la libera ĉielo. Vizitantoj kun
vidhandikapo povas sperti la skulpturan parkon tra vizito kiu okazas de aprilo
ĝis novembro. La gvidataj vizitoj provizas unikan eblecon esplori
elektitajn skulptaĵojn per taktila maniero.
Literaturo
Rudolf Krchnak 1905-1996
Ĉeĥa
esperantisto kaj verkisto Rudolf Krchnak estis filo de banka oficisto en la
moravia urbo Brno. Jam ekde infanaĝo li havis nur reston de vidpovo. Tamen
li komencis vizitadi ordinaran lernejon por vidantoj. En specialan porblindulan
lernejon li estis akceptita nur en sia 13-a jaro.
Tie li
komencis lerni pianludon. La instrumento tre impresis kaj inspiris lin.
Post lernejaj
jaroj li estis devinta eklerni iun metion, kiu tiam estis konsiderata kiel
taŭga por blinduloj. Li eklernis la brosistan metion, tamen li neniam
laboris kiel brosisto.
Li daŭris
private la studadon de pianludo kaj de muzika teorio. Ĉi tio ebligis al li
sukcese submetiĝi al ekzamenoj en konservatorio. Post tiea studado li
fariĝis muzikinstruisto en la lernejo por blindaj infanoj.
Dum du jaroj
li sin dediĉis ankaŭ al aliaj studoj, ĉar lin tre logis
literatura verkado kaj lingvoj.
Li estis
ĉiuflanke aktiva persono, komponisto, verkisto kaj li ankaŭ tradukis
artikolojn el diversaj eksterlandaj porblindulaj gazetoj. Li verkis poezion kaj
rakontojn en la ĉeĥa kaj en Esperanto.
La sekvanta
rakonto estas parto el lia kolekto "Kun la blanka bastono".
Aŭtuno
Mi mensogus,
se mi volus al vi rakonti, ke ĝian alvenon al mi anoncas la ruĝaj
koraloj de sorpoberoj. Ili parolas por viaj okuloj, sed por miaj fingroj ili
estas mutaj.
Kutime la
unuan fojon mi renkontas ĝin sur mallarĝa vojeto inter terpomokampoj,
maldolĉe odorantaj pro sekiĝanta foliaro. Kutime tio okazas en la
momento, kiam la firmamento kaj la tero tre proksimiĝas unu al la alia. La
firmamento klinas siajn larmoplenajn vangojn proksimen al la tero kaj la tero
viŝas ilin per sia varma, seka spiro.
En tiu momento
ĝi kutime la unuan fojon konatigas sin al mi. Ĝi etendas al mi sian
manon, molan kiel asterofloro kaj varman kvazaŭ septembrovespero. Ĝia
surtuto odoras pro velkinta foliaro. Ĝi estas iom embarasema. Ĝi
parolas silente kaj mi havas la impreson, ke ĝiaj okuloj nigras ie en la
malproksimo, kie la suno ankoraŭ orumas turon de preĝejo. Prudento
kaj rezignacio faras ĝin modera kaj modesta. Homojn ĝi evitas, nur
kun infanoj ĝi ĉe fajreto eksidas. Por la silentiĝantaj kampoj
ĝi ludas mallaŭtan kanton sur la kordoj de somerfina araneaĵo.
Ĝi ne
rapidas. Malrapide ĝi vagas tra la ĝardenoj, senvorte ĝi haltas
apud rozoj, la vinberojn ĝi manpesas. Iam ĝi eĉ ekŝercas.
Per folio seka ĝi vian vangon ektiklas, aŭ bubaĉe ĝi
pingloplenan kaŝtanon ĵetas sur vian kapon. Sed ankaŭ
malĝojigi ĝi scipovas tiel, ke via, per pomoj odoranta ĉambro
fariĝas por vi malvasta.
Vi preferus
elkuri en vesperajn nebulojn kaj sur parkaj vojetoj postsekvi la lastajn parojn
de geamantoj, kiuj ĝis nun ne preferis la lumoplenajn kafejojn aŭ la
mallumajn kinejojn, kie eblas rigardi amhistoriojn kaj reciproke premi siajn
manojn. Vi preferus vagi tra nebulplenaj vesperoj kaj aŭskulti
malĝojiĝintan eĥon de la kanto, kiun kantis por vi la flutoj de
maj-monato, tre dolĉa, sed antaŭ tre longa tempo jam pasinta.
Eĉ
malŝparema ĝi emas esti. La oron ĝi onidire disĵetas per
siaj ventaj manoj malavare. Eble ĝi
sukcesas trompi viajn okulojn, sed miajn orelojn kaj miajn fingrojn ĝi
sukcesos trompi neniam. La oro de ĝiaj moneroj ege susuras per papero de
nevalidaj bankbiletoj. Pacienca ĝi estas. La vintro jam staras
malantaŭ ĝia dorso, scivoleme rigardante trans ĝia ŝultro,
sed ĝi trankvile ĉirkaŭiras la kampon, kie oni rikoltas la
lastan sukerrapon. Ĝi spirvarmigas siajn frostantajn fingrojn kaj per
tristaj rigardoj ĝi adiaŭas la kotoplenajn vojojn. Poste ĝi
foriras postlasante profundan silenton en la pejzaĝo.
Eblas, ke
neniam mi renkontis la aŭtunon sur la mallarĝa vojeto inter
terpomokampoj, maldolĉe odorantaj pro sekiĝanta foliaro, sed mi tamen
sentas ĝian ĉeeston ĝuste tiel, kiel mi provas imagi la belecon
de ĝiaj kolorsorĉoj, kiujn mi neniam vidis.
Pardonu
nin:
Pardonu nin, ho kara Ludovik',
ke via revo ankoraŭ sin vundas,
ke post jarcento de la dolĉa kant'
la sama mallumaĉo nin inundas.
Vi kredis je la frateca homar',
je paco venadonta sur la teron;
sed aŭdu nun la ploron de la mond',
kaj pardonu nian fimalesperon.
Vi diris: "Sur neŭtrala fundamento
popoloj konstruos inter si pacon."
Sed nun super la urboj flugas fajro,
kaj homo mortigaĉas sian rason.
La sama homo, kiu diras "frato",
kun armilaro kontraŭiras fraton;
kaj kie iam kreskadis ĝardenoj,
jam restas cindro, polv' kaj bombodratoj.
Pardonu nin, ho kara Ludovik',
ni ankoraŭ ne atingis la celon.
La tero estas plena de bariloj,
la maro portas mortintan fabelon.
En ĉiu anguleto de la mondo
la timo havas ĉiam novajn nomojn:
milito, malsato, fuĝado, morto -
sed kantas ankoraŭ pacemaj homoj.
Ĉu do via Espero estas muta?
Ĉu ĝi lace dormetas en la nokto?
Ĉu ĝi ne plu kredas je la homaro,
kiu sin mem detruas el la fonto?
Ne, kara majstro, ni tion ne volas,
ke via kanto ekfariĝu tombo.
Kaj se la mond' forgesas vian sonĝon,
ni memorigu ĝin per nia voĉo.
Ĉar eĉ kiam faladas ĉiuj domoj,
ankoraŭ restas fideleca mano;
eĉ kiam ĉie mortas la espero,
vekigas la homojn la lum' de amo.
Kaj se la lingvo ne povas haltigi
rakedon flugaĉantan tra l' aero,
ĝi povas diri: Ĉiuj estas homoj.
Foriĝu l' tim' je nomo de l' espero.
Do jes pardonu, kara Ludovik',
se tiutempe nia kanto ploras
ne pro tio, ke ni pri ĝi rezignis,
sed ĉar la mond' ankoraŭ nin doloras.
Ni vian sonĝon portados antaŭen,
sed ne kiel promeson plenumitan,
kiel steleton super la mallumo,
kiel vojon ankoraŭ ne finitan.
Kaj iam, kiam silentos kanonoj,
kiam revenos vagantoj al domoj,
kiam infanoj ne plu lernos timon
antaŭ ol ili lernos siajn nomojn,
ankoraŭ ni kantados la Esperon
sen honto, sen larmoj, kaj sen mizero -
kaj tiam, nia kara Ludoviko,
ni diros: "Nun ekpaciĝu la tero!"
Mahomed
Asmadi
Letero al
la steloj
Mi scias, ke por vi, "Eterne mutaj",
nura neniaĵo estas nia Ter',
sur kiu ni, inter mensogo kaj ver'
kun penoj iras tra la vojoj krutaj.
La pensoj svarmas - saĝaj, piaj, stultaj,
nia nuno disas sen videbla cel'.
Ĉu ni serĉu iun ĉe lontana stel'?
Sed ho, ĉe kiu? Ili estas multaj.
Ĝis nun ĉies vok' al la stela mondo
restas sen rezult', vana, sen respondo.
Do ni turnu nin al la propra menso,
ĉar nur tie estas la plej grava penso,
ke la homa mond' gravas pli ol steloj
kun ties brilaj, sed senvivaj beloj.
Jiri
Jelinek
Kvizo
Jen dek demandoj pri ĝenerala kulturo:
1. Kiu pentris faman verkon Mona Lisa?
2. Kiu planedo en nia sunsistemo estas konata kiel la
"Ruĝa Planedo"?
3. Kiu estas la plej granda mamulo sur la Tero?
4. Kiu kontinento havas la plej grandan nombron da
landoj?
5. Kio estas la ĉefa gaso kiu konsistigas la
atmosferon de la Tero?
6. En kiu urbo troviĝas la fama Koloseo?
7. Kiu estas la plej alta monto sur la Tero laŭ
alteco super la marnivelo?
8. En kiu lando okazis la unuaj modernaj Olimpiaj
Ludoj en 1896?
9. Kiu gaso estas ĉefe sorbita de plantoj el la
atmosfero dum la fotosintezo?
10. Kiu estas aŭtoro de la romano "Don
Kiĥoto* (Don Quijote)?
Enigmoj kaj
problemoj
Solvo de silabenigmo, aperinta en la septembra numero
de la revuo:
La ŝlosilvortoj estas:
1. lanco; 2. poplo; 3. mejlo; 4. nigra; 5. lango; 6.
danci;
7. mardo; 8. plori; 9. Romo; 10. kresto; 11. stalo;
12. grasa;
13. milvo; 14. taso; 15. honto; 16. palmo; 17. fojno.
La parolaĵo de Julio Baghy estas: "La plej
granda doloro estas ami la homojn".
Respondoj
je la kvizdemandoj:
1. Leonardo da Vinci; 2. Marso; 3. la blua baleno; 4.
Afriko (kun 54 agnoskitaj landoj);
5. nitrogeno (proksimume 78%); 6. en Romo (Italio); 7.
la monto Ĉomolungmo (Everesto); 8. Grekio (en Ateno); 9. karbondioksido;
10. Miguel de Cervantes.
Korektendo
En la
septembra EL estis artikolo "La 111-a UK en Aŭstrio", en kiu
estis jena teksto:
Tre interesa
estis prelego "kultura heredaĵo 26. Aŭstrio estas numero 3. Kiu
sekvos?". Temas pri grava sukceso de aŭstriaj esperantistoj. Post
Pollando kaj Bulgario Aŭstrio estas la tria lando, kie Esperanto estis
proklamita de la Nacia Unesko-komisiono kiel nemateria kultura heredaĵo.
la ĝusta
teksto devas esti:
Post Pollando
kaj Kroatio Aŭstrio estas la tria lando, kie Esperanto estis proklamita de
la Nacia Unesko-komisiono kiel nemateria kultura heredaĵo.
Mi petas
pardonon.
Natalia
Kasymova
Kompletigaj
informoj pri "Esperanta Ligilo"
Redaktoro: Nedeljka Lozajic
Husinskih rudara 37/1
RS-11060 Beograd
Serbio
R.p.: nedeljkalozajic(ĉe)gmail.com
komputilbrajla asisto: J. Jelinek
Roztocka 1001
CZ-514 01 Jilemnice,
Ĉeĥio
r.p.: lunalumo(ĉe)atlas.cz
tel.: +420 481 543 200
administrantino: Milena Jelinkova
Roztocka 1001
CZ-514 01 Jilemnice,
ĉeĥio
r.p.: lunalumo(ĉe)atlas.cz
tel.: +420 481 543 200
por ricevi la revuon retpoŝte skribu al:
masenkoai(ĉe)mail.ru
kasisto: Pier Luigi da Costa
via di S. Maria del Giudice 2369
IT-55100 lucca, Italio
r.p.: dacostapl(ĉe)gmail.com
banka konto
IT67C 01005 13702 0000 0000 2799
je la nomo "Da Costa LIBE"
ĉe Banca Nazionale del Lavoro (mallonge BNL) en
Lucca
UEA-konto de LIBE: libk-p
jarkotizo: 15 eŭroj
La lasta numero de "Esperanta Ligilo"
legeblas ankaŭ
en la retejo de LIBE: www.libe.info